Yaşamak ve Çalışmak Denemesi

Yaşamak ve Çalışmak

 

Doğa bir ana gibi davranmış bize: İstemiş ki ihtiyaçlarımızı

gidermek zevkli bir iş de olsun üstelik: Aklımızın istediği şey,

iştahımızın da aradığı şey olsun: Onun kurallarını bozmaya hakkımız

yok.

 

Caesar’ın ve İskender’in, en büyük işleri başarırken, doğal ve budan

ötürü gerekli ve akla uygun zevkleri bol bol tattıklarını görünce, buna

ruhu gevşemek demem; tersine, o zor işleri ve yorucu düşünceleri dinç

bir yürekle günlük hayatın bir parçası haline sokmak, ruhu

sağlamlaştırmaktır derim. Zevklerin gündelik zaferlerini olağanüstü iş

saymışlarsa bilge adamlarmış. Biz pek şaşkın varlıklarız: Filanca

hayatını işsiz güçsüz geçirdi, deriz; bugün hiçbir şey yapmadım, deriz

-Bir şey yapmadım ne demek? Yaşadınız ya! Bu sizin yalnız başlıca

işiniz değil, en parlak, en onurlu işinizdir: Bana büyük işler çevirmek

olanağını verselerdi, neler yapmaya gücüm olduğunu gösterirdim,

deriz. Önce siz kendi hayatınızı düşünmeyi, çevirmeyi bildiniz mi?

Bildinizse bütün işlerin en büyüğünü görmek için büyük fırsatlara

ihtiyaç yoktur hangi mevkide olursa olsun, perde arkasında da, perde

önünde de insan kendini gösterir. Bizim işimiz kitap doldurmak değil,

ahlakımızı yapmaktır; savaşmak ülke kazanmak değil, yaşayışımıza

dirlik düzenlik getirmektir; En büyük en onurlu eserimiz doğru dürüst

yaşamaktır. Geri kalan her şey, başa geçmek, para yapmak, binalar

kurmak, nihayet ufak tefek eklentiler, yollardır. Bir komutanın, az

sonra hücum edecek olduğu bir kalenin eteğinde dostlarıyla tümüyle

serbest ve rahatça, kaygısızca sohbete dalması, Brutus’un herkesin

kendisine ve Roma’nın özgürlüğüne karşı pusu kurduğu bir sırada

gece dolaşmalarından birkaç saat çalarak tam bir sessizlik içinde

Polybius’u okuyup notlar yazması ne güzel bir şey! Düşündükçe içim

açılır. Ancak küçük ruhlar işlerin ağırlığı altında ezilir; onlardan

sıyrılmayı, bir yerde durup yeniden başlamayı bilmezler.

 

O fortes pejoraque passi

 

Mecum saepe viri, nunc vino pellite curas;

 

Cras ingens iterabimus aequor. (Horatius)

 

Ey benimle bunca çetin işler görmüş yiğitler,

 

Bugün, dertlerinizi şarapla giderin

 

Yarın engin denize açılacağız. (Kitap 3, bölüm 13) Montaigne