Yasalar Denemesi

Yasalar

 

 

Aklın o kadar çeşitli yolları vardır ki hangisinden gideceğimizi

bilemeyiz. Görgünün de öyle. Olaylara bakarak çıkarmak istediğimiz

sonuçlar pek inanılır gibi değildir. Çünkü olaylar hiçbir zaman eşit

olmazlar. Bu dünyada gördüğümüz şeylerin ortak özelliği ayrı ve

değişik olmalarıdır.

 

Bununla birlikte yasaları çoğaltarak yargıçların yetkilerini daraltmak,

yargılara sınır çizmek düşüncesine de yanaşmıyorum. Bu düşüncede

olanlar şunu unutuyorlar ki, yasaları yapmakta olduğu kadar onların

yorumlanmasında da özgürlük ve yetki vardır.

 

Yargıçlarımızı yasalar üzerinde düşünce yürütmek ve karar vermek işinde o kadar serbest bıraktık ki hiçbir özgürlük bundan daha keyfi, bundan daha geniş olmaz.

Yasa adamlarımız bin bir çeşit özel durum düşünüp her biri için ayrı yasa yapmakla ne kazandılar?

 

Bunları ne kadar çoğaltsak insan işlerinin sonsuz değişikliğini

karşılayamayız. Bu yasaları yüz kez daha artırsanız, gelecekteki

olaylar arasında öyleleri bulunacaktır ki bizim yaşamdan alıp kitaba

koyduğumuz olaylardan hiçbirine benzemeyecek yeni maddeler

koymayı gerektirecektir. Durmadan değişen insan durumlarının

değişmez yasalarla ilgisi pek azdır. En iyi yasalar en az ve öz, en genel

olanlardır. Bana sorarsanız yasalar bizimkiler kadar çok olacağına hiç olmasa daha hayırlıdır.

Doğanın yasaları bizim yazdıklarımızdan her

zaman daha akıllıcadır.

(Kitap 3, bölüm 13)

 

Bir kavgaya sudan nedenlerle katılanların, sudan nedenlerle

ayrılıvermeleri olağandır.

(Kitap 3, bölüm 10)

 

Bütün kamusal eylemler kararsız ve değişken yorumlara uğrar,

çünkü çok fazla insan akıl yürütür onlar üstüne.

(Kitap 3, bölüm 10)

 

Ben insanın iş görmesini, yaşama çabasını uzatabildiği kadar

uzatmasını isterim.

Ölüm, lahanalarımı dikerken bulmalı beni;

ama ölüm korkusu, hele kusurlu bahçemi yitirme korkusu içinde değil.

(Kitap 1, bölüm 20)