İnsan Aklı Denemesi

İnsan Aklı

 

insan aklı denemesi mobilsohbetodalari.org

 

 

Belki öteki varlıklarda görüldüğü gibi, insanlar için de doğal yasalar

vardır; ama bizde kaybolup gitmiştir; çünkü şu mübarek insan aklı her

yere karışıp düzen vermeye, komuta etmeye kalkmış, dünyanın

yüzünü kendi büyük iddiaları, kararsız görüşleriyle bulandırmış,

karmakarışık etmiş.

(Cicero)

Gerçekten bizim olan hiçbir şey kalmamıştır; bizim dediğimiz,

yapma bir şeydir.

İnsanlar her şeyi başka başka gözler, başka başka düşüncelerle

görürler: Düşünce ayrılıklarının asıl nedeni budur. Aynı şeyin bir ulus

bir yüzüne, bir ulus başka bir yüzüne bakar ve o yüzünde durur.

Bir insanın babasını yemesinden daha korkunç bir şey düşünülemez;

ama eskiden bazı kavimlerde bu adet varmış, hem de bunu saygı ve

sevgilerinden yaparlarmış; isterlermiş ki ölü böylelikle en uygun, en

onurlu bir mezara gömülsün; vücutları ve anıları içlerine, ta iliklerine

yerleşsin; babaları sindirme ve özümleme yoluyla kendi diri

bedenlerine karışıp yeniden yaşasın. Böyle bir boş inancı iliklerinde ve

damarlarında taşıyan insanlar için, anasını babasını topraklarda

çürütüp kurtlara yedirmenin en korkunç günahlardan biri sayılacağını

kestirmek zor değildir.

Lykurgos hırsızlığa bir taraftan bakmış; komşusunun malını

habersizce aşıran bir adamın gösterdiği çevikliğe, çabukluğa, cüret ve

ustalığa değer vermiş; herkesin kendi malını daha iyi korumaya

çalışması da ulus için hayırlı olur diye düşünmüş; hem saldırmayı,

hem korunmayı öğreten bu iki tarafın eğitimi askerlik bakımından

yararlı görmüş; ulusuna vermek istediği başlıca bilgi ve değer de

askerlik olduğu için, başkasının malını çalmaktan doğacak olan

karışıklıkları, haksızlıkları hesaba katmamış.

Kral Dionysios, Platon’a, İran işi, uzun, damalı ve kokulu bir elbise

hediye etmiş. Platon: Ben erkeğim; kadın elbisesi giymek istemem,

diyerek almamış; ama Aristippos almış ve demiş ki: İnsan ne giyerse

giysin, erkekse yine de erkektir… Yine Dionysios Aristippos’un

yüzüne tükürmüş: Aristippos aldırmamış. Dostları bu küçüklüğünü

yüzüne vurduğu zaman, onlara: Ne olur? demiş, balıkçılar da ufacık

bir balık tutmak için tepeden tırnağa deniz suyu ile ıslanmaya pekala

katlanıyorlar. Diogenes lahanalarını yıkarken, yanından geçen

Aristippos’a: «Lahana ile yaşamasını bilseydin, bir zalime dalkavukluk

etmezdin» demiş, o da ona: «İnsanlar arasında yaşamayı bilseydin,

böyle lahana yıkamazdın, diye cevap vermiş. Bakın akıl ayrı ayrı

görüşleri insana nasıl kabul ettiriyor. İki kulplu bir çömlek, ister

sağından tut, ister solundan.

. (Virgilius)

Bana mesken olan toprak,

Sende savaş belirtileri var.

Savaşa hazırlanıyor bu sürüler, bu atlar.

Ama biz bunların sabana koşulduğunu da gördük

Aynı boyundurukta yürüdüklerini de;

Barış umudumuz yok olmuş değil yine.

Solon’a oğlunun ölümünde, güçsüz ve yararsız gözyaşları dökmenin

doğru olmadığını söylemişler; Güçsüz ve yararsız oldukları için

dökülmeleri daha iyi ya! demiş. Sokrates’in karısı: Ah! bu insafsız

yargıçlar! seni haksız yere öldürüyorlar diye ağlayıp sızlanırken,

Sokrates: Ya haklı olarak öldürseler daha mı iyi olurdu? demiş.

Biz kulaklarımızı süs için deleriz; Yunanlılarda ise bu, kölelik

belirtisiydi. Biz karılarımızla gizli gizli sevişiriz; Amerika yerlileriyse

bu işi uluorta yaparlarmış. İskitler yabancıları tapınaklarında kesip

kurban ederlermiş; başka kavimlerde ise tapınağa girene dokunulmaz.

(Juvenalis)

Böyle azgınlıkları vardır halkın;

Her ülke nefret eder komşusunun tanrılarından

Ve inanır gerçekliğine yalnız kendi tanrılarının. (Kitap 2, bölüm 12)