Hayat ve Bilim Denemesi

Hayat ve Bilim

Hayat ve Bilim – MobiLSohbeTOdalari.orG

 

Quid fas optare, quid asper

(Perstus)

 

Neyi özlemeyiz? Neye yarar?

Bunca zahmetle kazanılan para? Nedir adaletin, insanların bizden

beklediği? Tanrı ne olmamızı istemiş bizim? Neyiz? Neyin peşinde

koşuyoruz? Bilmek ve bilmemek nedir? Öğrenimin amacı ne

olmalıdır? Mertlik, tokgözlülük ve doğruluk nedir? İyiye özenmeyle

açgözlülük, krala bağlılıkla kölelik, özgür yaşamakla keyfine göre

yaşamak arasında ne farklar vardır? Ölümden, acıdan ve ayıptan ne

zaman korkulmaz?

 

(Horatius)

Dertlerden nasıl kurtulmalı dertlere nasıl katlanmalıyız.

İşte ona (öğrenciye) bunları söyleyeceğiz. Çünkü, insanın zihnine

dolduracağımız ilk sözler onun ahlakını ve ruhunu yoğuracak, ona

kendini tanımasını, iyi yaşamasını ve iyi ölmesini öğretecek olan

sözler olmalıdır.

Bilimleri öğrenmeye, bizi kölelikten kurtaracak olan bilimlerden

başlayalım. Nasıl her şeyin işe yarar bir tarafı varsa bütün bilimler de,

şu veya bu şekilde, hayatımız için yararlı olabilirler ama biz, amacı

doğrudan doğruya hayat olan bilimi seçelim. Hayatımızın

bağlantılarını en doğru ve doğal sınırları içinde tutmasını bilseydik

işimize yarar diye edindiğimiz bilgilerden çoğunun işimize

yaramadığını görürdük. İşimize yarayan bilimlerin içinde bile atılması

hayırlı gereksiz şişirmeler, derinlikler vardır. Sokrates’in istediği

öğretimi yararlı bilgilere yöneltmek daha doğru olur. Sapere aude.

Incipe: vivendi qui recte prorogat horam Rusticus expectat dum

defluat amnis; at ille Labitur, et labetur in omne volibilis aevum.

(Horatius)

Erdemli olmayı göze al; bu yola gir; İyi yaşamayı sonraya bırakan;

yolunda bir ırmağa Rastlayıp da akıp geçmesini bekleyen köylüye

benzer; Irmak hiç durmadan akıp gidecektir.

Çocuklarımıza kendi dünyalarında önce sekizinci kat göklerdeki

yıldızların ve devinimlerinin bilimini öğretmek büyük bir saflıktır.

Anaksimenes, Pythagoras’a şunu yazmış. Gözlerimin önünde ölüm ve

kölelik dururken yıldızların düzeniyle nasıl uğraşabilirim? (Çünkü o

sırada İranlılar yurduna karşı savaşa hazırlanıyorlardı.) Herkesin şöyle

düşünmesi gerekli: Bizi para tutkusu, mevki tutkusu, saygısızlık, geri

kafalılık içimizde yıkarken gidip de dünyanın dönüşüyle mi uğraşacağım?

Çocuğa, daha akıllı ve daha iyi olmasına yarayacak şeyleri

öğrettikten sonra mantığın, fiziğin, geometrinin ne olduğunu anlatırız.

Böylece kafası işlemeye başladıktan sonra seçeceği bilimin kolayca

hakkından gelebilir.

(Kitap 1, bölüm 26)

Kadınların süs ve aylaklıklarının bizim alın terimiz ve emeğimizle

beslenmesi gülünç ve haksız bir şeydir.

(Kitap 3, bölüm 9)